કલા, હસ્તકલા અને સંસ્કૃતિ

લેખિત ઇતિહાસ પ્રચલિત થયો તે પહેલાંથી, ભારતમાં કલા જીવનની સમાનાર્થી રહી છે, અને આ સાંસ્કૃતિક રીતે સમૃદ્ધ અને વૈવિધ્યસભર ભૂમિમાં જન્મેલી દરેક વ્યક્તિના રોજિંદા અસ્તિત્વમાં ગૂંથાયેલી છે. આ ભૂમિમાં જન્મેલા લોકોએ પોતાની વાર્તાઓ, મહત્ત્વની ઘટનાઓ અને સામૂહિક ભૂતકાળને નોંધવા માટે જ નહીં, પણ રોજિંદા જીવનની સાદી વસ્તુઓને શણગારવા અને વધુ સુંદર બનાવવા માટે પણ લેખન સિવાય પોતાને વ્યક્ત કરવાના માધ્યમો વિકસાવ્યા. ભારતમાં કલાના સર્જન માટે વપરાતી સામગ્રીની શ્રેણી માટીથી લઈને ધાતુ સુધી વિસ્તરેલી છે; દરેક માધ્યમને એક આગવી, સ્થાનિક તકનીકથી હાથ ધરવામાં આવે છે, જે તે વિસ્તારના લોકોની પ્રતિભા અને જરૂરિયાતોને શ્રેષ્ઠ રીતે વ્યક્ત કરવા માટે વિકસી હતી. હજારો વર્ષોના રાજ્યાશ્રય સાથે, રાજા માટે જ્ઞાનના સર્વોચ્ચ ધોરણો નક્કી કરાયેલા હોય તેવા ગતિશીલ અને સ્પર્ધાત્મક વાતાવરણમાં કલાનો વિકાસ ખીલ્યો. આશ્રયદાતા તરીકે રાજા પાસેથી ચોસઠ કળાઓ (કલાઓ અને કૌશલ્યો)ને જાણવાની અને તેની સમીક્ષા કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવતી હતી, અને ઘણી વાર તે પોતે પણ કલાકાર હતો.